دیسک کمر از حساس ترین بخش های ستون فقرات است که سلامت آن نقش مهمی در توانایی حرکتی فرد دارد. متأسفانه بسیاری از افراد، بهصورت ناخواسته یا به دلیل عادات روزمره نادرست، فشار زیادی روی دیسک های کمری وارد میکنند و باعث تشدید درد، بیرون زدگی یا سایر آسیب های جدی میشوند.
همه ما عادت های بدی داریم که میتواند سلامت ستون فقرات را تحت تأثیر قرار دهد، مانند بد خوابیدن، خم کردن سر برای مدت طولانی هنگام کار با گوشی یا لپتاپ، نشستن طولانی بدون استراحت و انجام ورزشهای نامناسب. وقتی دیسکهای کمر در شرایط خطرناک قرار میگیرند یا به آسیب دیسک مبتلا میشویم، اصلاح این رفتارها دیگر یک گزینه نیست بلکه یک ضرورت است.
در ادامه، به مهمترین کارهایی که برای دیسک کمر مضر هستند اشاره میکنیم تا با شناخت آنها، بتوانید عادات اشتباه خود را کنار بگذارید، درد و علائم دیسک را کاهش دهید و روند درمان خود را مؤثرتر کنید.
کارهای مضر برای دیسک کمر + راهحل درمانی
افرادی که درگیر دیسک کمر هستند با رعایت و پرهیز از موارد زیر به درمان و تسکین درد ناشی از دیسک کمر کمک می کنند:
1- بلند کردن اجسام سنگین؛ اشتباهی ساده اما خطرناک برای دیسک کمر
بلند کردن اجسام سنگین به روش نادرست، یکی از شایعترین و مخربترین عواملی است که میتواند موجب تشدید درد و آسیبهای دیسک کمر شود. خم شدن از ناحیه کمر برای برداشتن اجسام، باعث میشود وزن جسم بهجای تقسیم شدن بین عضلات قدرتمند پا و لگن، مستقیماً بر مهرهها و دیسکهای کمری بهویژه نواحی حساس L4-L5 و L5-S1 وارد شود. این وضعیت نه تنها احتمال پارگی یا بیرون زدگی دیسک را افزایش میدهد، بلکه میتواند منجر به التهاب شدیدتر، فشار بر عصب سیاتیک و ایجاد دردهای ناگهانی و تیرکشنده شود. از آنجاییکه این الگوی حرکتی از نظر بیومکانیکی یکی از مضرترین حرکات برای ستون فقرات است، حتی یکبار بلند کردن نادرست جسم میتواند باعث عود مجدد درد در افراد مبتلا به دیسک کمر شود.
برای پیشگیری از این آسیبها، استفاده از روش صحیح بلند کردن اجسام ضروری است. در این روش، باید از عضلات ران و باسن کمک گرفته شود و بهجای خم شدن از کمر، زانوها خم شوند و جسم نزدیک به بدن قرار بگیرد. صاف نگه داشتن ستون فقرات، تقسیم وزن بین دو دست و پرهیز از هرگونه چرخش کمر هنگام بلند کردن یا حمل جسم، از اصول مهم محافظت از دیسک هستند. در مواردی که وزن جسم زیاد است یا جابهجایی آن دشوار به نظر میرسد، استفاده از کمک دیگران یا کمربندهای محافظ توصیه میشود. همچنین افراد مبتلا به دیسک کمر باید توجه داشته باشند که حتی بلند کردن اجسام نسبتاً سبک بسته به شدت آسیب ممکن است خطرناک باشد و باید با دقت و احتیاط بیشتری انجام شود. این نکات ساده اما اساسی، نقش مهمی در جلوگیری از آسیبهای مجدد و محافظت از سلامت ستون فقرات دارند.
راهحل ها و روش صحیح بلند کردن اجسام
برای جلوگیری از فشار بیش از حد بر کمر، باید از الگوی حرکتی صحیح استفاده شود، یعنی به جای خم شدن از کمر، از مفاصل زانو و لگن کمک بگیریم. روش صحیح شامل مراحل زیر است:
۱. خم کردن زانوها و کمک گرفتن از عضلات پا
بهجای قوز کردن، ابتدا روی زانوها بنشینید و بدن را به جسم نزدیک کنید.
عضلات ران و باسن برای تحمل وزن طراحی شدهاند، نه دیسکهای کمری.
۲. صاف نگه داشتن کمر
ستون فقرات باید در حالت طبیعی و صاف باشد. خم کردن یا قوز شدید باعث افزایش فشار بر دیسک میشود.
۳. نزدیک نگهداشتن جسم به بدن
هرچه جسم دورتر باشد، فشار بیشتری به کمر وارد میکند.
بهترین فاصله: جسم چسبیده یا بسیار نزدیک به بدن.
۴. تقسیم وزن بین دو دست
بلند کردن یکطرفه باعث فشار غیرمتقارن بر دیسک میشود.
بهتر است وزن جسم بهطور یکنواخت بین دستها تقسیم شود.
۵. چرخش ندادن کمر هنگام بلند کردن یا جابهجایی
چرخش + بلند کردن = خطرناکترین ترکیب برای دیسک
برای چرخیدن، پاها را بچرخانید نه کمر را.
۶. استفاده از کمک دیگران
وقتی جسم سنگین یا حجیم است، بهتر است دو نفر آن را حمل کنند.
بار سنگین حتی با تکنیک درست نیز میتواند خطرناک باشد.
۷. استفاده از کمربندهای طبی و محافظ
در کارهای سنگین یا حمل بار مداوم، استفاده از کمربند طبی یا کمربند کار میتواند فشار روی کمر را کاهش دهد.
2- نشستن طولانیمدت؛ عادت ظاهراً بیخطر اما آسیبزا برای دیسک کمر
نشستن طولانی مدت یکی از رایجترین عواملی است که بهتدریج فشار قابلتوجهی بر دیسکهای بینمهرهای وارد میکند. برخلاف تصور عموم، نشستن فشار بیشتری نسبت به ایستادن به ستون فقرات وارد میکند؛ زیرا در حالت نشسته، انحنای طبیعی کمر کاهش مییابد، عضلات مرکزی بدن (CORE) کمفعال میشوند و وزن بالاتنه مستقیماً بر دیسکها مینشیند. این شرایط بهویژه در نشستنهای طولانی هنگام کار با کامپیوتر، رانندگی یا تماشای تلویزیون، میتواند باعث تشدید دیسک کمر، افزایش التهاب، سفتی عضلات و حتی بروز دردهای سیاتیکی شود. به همین دلیل، نشستن پیوسته و بدون حرکت، یکی از مخربترین الگوهای روزمره برای بیماران مبتلا به دیسک کمر بهشمار میرود.
برای کاهش این فشار، لازم است عادات صحیح جایگزین شوند. بهترین راهکار این است که هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه از جای خود بلند شوید، چند قدم راه بروید یا حرکات کششی سبک انجام دهید تا گردش خون و انعطاف ستون فقرات حفظ شود. استفاده از صندلی ارگونومیک، حمایتکننده کمری (Lumbar Support) و تنظیم درست ارتفاع میز و مانیتور—بهگونهای که صفحه نمایش در سطح چشم قرار گیرد—به شکل چشمگیری میتواند فشار روی کمر را کاهش دهد. اصلاح محیط کار و ایجاد وقفههای کوتاه در طول روز، نقش بسیار مهمی در پیشگیری از تشدید مشکلات دیسک دارد.
3- خم شدن مکرر؛ عامل پنهان تشدید درد و فشار روی دیسک کمر
خم شدن مکرر در طول روز چه هنگام جمعکردن وسایل، پهن کردن لباس، جارو کردن، رسیدگی به کودک یا انجام کارهای خانه—از شایعترین حرکات آسیبزا برای ستون فقرات است. در این حالت، بخش زیادی از وزن بالاتنه بهصورت مستقیم و تکراری بر مهرهها و دیسکهای کمری وارد میشود. این فشار مداوم میتواند باعث کاهش ارتفاع دیسک، افزایش التهاب، تحریک ریشههای عصبی و در افرادی که دیسک کمر دارند، موجب عود یا تشدید درد گردد. تکرار این حرکت در طول روز، بدون استراحت و بدون استفاده از الگوی درست، یکی از مخربترین عادات برای ساختارهای کمری محسوب میشود.
برای پیشگیری از آسیب، باید تا حد امکان محیط کار و خانه را در ارتفاع مناسب تنظیم کرد تا نیازی به خم شدن مداوم نباشد؛ مثل استفاده از میزهای بلندتر هنگام کارهای روزمره یا قرار دادن وسایل در ارتفاع قابل دسترس. هنگام برداشتن اجسام کوچک از زمین، بهترین روش این است که بهجای خم شدن از کمر، زانوها را خم کنید و بنشینید تا فشار بهجای دیسکها، روی عضلات پا منتقل شود. همچنین توصیه میشود کارهای خانه را در چند مرحله و با استراحتهای کوتاه انجام دهید تا از وارد شدن فشار ممتد به کمر جلوگیری شود. ایجاد این تغییرات ساده در سبک زندگی، نقش مهمی در محافظت از سلامت دیسک و کاهش دردهای مزمن خواهد داشت.
4- چرخاندن کمر هنگام بلند کردن بار؛ خطرناکترین حرکت برای دیسک کمر
چرخاندن کمر در حالیکه در همان لحظه در حال بلند کردن یا جابهجا کردن بار هستید، یکی از مخربترین حرکات برای دیسکهای کمری است. این حرکت ترکیبی—یعنی چرخش + خم شدن + تحمل وزن جسم—بزرگترین فشار را بر دیسکهای ستون فقرات، بهویژه دیسکهای L4-L5 و L5-S1 وارد میکند. در این شرایط، دیسک مجبور میشود بار را در حالی تحمل کند که مهرهها در زاویه نامناسب قرار دارند؛ همین مسئله میتواند باعث بیرونزدگی ناگهانی دیسک، پارگی حلقه فیبری، بدتر شدن التهاب و حتی فشار شدید بر عصب سیاتیک شود. بسیاری از دردهای تیز و ناگهانی کمر دقیقاً بعد از همین حرکت رخ میدهند.
برای جلوگیری از این آسیب، هنگام بلند کردن یا حمل بار باید چرخش را با پاها انجام دهید نه با کمر. یعنی ابتدا بار را محکم و نزدیک به بدن نگه دارید، سپس پاها را بهصورت یکجا بچرخانید تا کل بدن در یک راستا حرکت کند. این کار باعث میشود ستون فقرات در حالت ثابت مانده و پیچ نخورد. همچنین حرکت باید آهسته و کنترلشده باشد تا فشار ناگهانی به کمر وارد نشود. رعایت همین نکته ساده از شدیدترین آسیبهای کمری جلوگیری میکند.
5- ورزشهای سنگین و پر فشار؛ تهدیدی برای دیسک کمر
ورزشهایی مانند ددلیفت سنگین، اسکوات با وزنه زیاد یا حرکات پرشی ناگهانی میتوانند فشار شدیدی بر دیسکهای کمری وارد کنند. این فشار ناگهانی ممکن است باعث بیرونزدگی دیسک، التهاب، آسیب به ریشههای عصبی و تشدید درد کمر شود. حتی ورزشکاران حرفهای نیز در صورت انجام این حرکات بدون تکنیک صحیح یا آمادگی بدنی کافی، در معرض آسیب دیسک قرار دارند.
برای کاهش خطر، بهتر است فعالیتهای پر فشار جایگزین ورزشهای کمفشار و درمانی شوند، مانند پیادهروی، شنا، یوگا درمانی، حرکات کششی و تمرینات تقویت عضلات مرکزی (core). همچنین پیش از شروع هر تمرین، گرم کردن مناسب بدن الزامی است تا عضلات آماده تحمل فشار شده و ستون فقرات محافظت گردد. این رویکرد نه تنها از آسیب دیسک جلوگیری میکند، بلکه به بهبود انعطاف، تعادل و عملکرد کمر نیز کمک میکند.
6- پوشیدن کفشهای نامناسب؛ فشار غیرضروری بر دیسک کمر
استفاده از کفشهای نامناسب، مانند پاشنهبلندهای یا کفشهای کاملاً تخت بدون پشتیبانی کافی، باعث میشود ستون فقرات برای حفظ تعادل بدن بیش از حد کار کند. این فشار اضافی به مهرهها و دیسکهای کمری منتقل شده و میتواند باعث درد مزمن، افزایش انحنای کمر و تشدید مشکلات دیسک شود.
برای کاهش این آسیب، بهتر است از کفشهایی با کفی طبی و قوس مناسب استفاده کنید که وزن بدن را بهطور یکنواخت پخش کنند. همچنین، پرهیز از کفشهای پاشنهبلند بالای ۳ تا ۴ سانتیمتر توصیه میشود تا فشار اضافی بر ستون فقرات کاهش یابد و سلامت دیسکها حفظ شود.
7- خوابیدن در وضعیتهای اشتباه؛ فشار پنهان بر دیسک کمر
خوابیدن به حالت نامناسب، مانند روی شکم یا روی تشکهای بسیار نرم، باعث میشود انحنای طبیعی ستون فقرات برهم بخورد و فشار غیرمتعارفی به دیسکها وارد شود. این وضعیت میتواند منجر به سفتی عضلات، تشدید درد کمر و آسیب طولانیمدت دیسک شود.
برای حفظ سلامت ستون فقرات، توصیه میشود به پهلو بخوابید و یک بالش بین زانوها قرار دهید تا فشار روی کمر کاهش یابد، یا به پشت بخوابید و یک بالش زیر زانوها بگذارید. همچنین استفاده از تشک نیمهسفت (Medium Firm) کمک میکند تا ستون فقرات در حالت طبیعی باقی بماند و فشار اضافی به دیسکها وارد نشود.
8- اضافهوزن و شکم بزرگ؛ فشار مداوم بر دیسکهای کمری
وزن اضافی بهویژه در ناحیه شکم، باعث میشود ستون فقرات و عضلات اطراف دیسکهای کمری برای حفظ تعادل و حمایت از بدن بیش از حد کار کنند. این فشار مداوم میتواند منجر به تشدید بیرونزدگی دیسک، درد مزمن کمر و خستگی عضلات شود.
برای کاهش این اثرات، رعایت رژیم غذایی مناسب و انجام ورزشهای سبک مانند پیادهروی یا شنا ضروری است. تقویت عضلات شکم و عضلات مرکزی بدن (core) نیز به کاهش فشار روی دیسک کمک میکند. در زنان باردار، استفاده از کمربند مخصوص بارداری و انجام تمرینات ملایم تحت نظر پزشک یا فیزیوتراپیست میتواند از درد کمر پیشگیری کند و سلامت ستون فقرات را حفظ نماید.
9- ضررهای استفاده طولانیمدت از موبایل و لپتاپ با وضعیت بد بدن
بسیاری از افراد هنگام استفاده از موبایل یا لپتاپ قوز میکنند و گردن خود را خم میکنند. این وضعیت باعث میشود فشار زیادی به ستون فقرات وارد شود و زنجیرهای از مشکلات ایجاد شود که شامل:
-
درد گردن و شانه
-
درد کمر و ستون فقرات
-
سردرد و خستگی مزمن
-
کاهش انعطافپذیری و مشکلات طولانیمدت در وضعیت بدن
راهکارهای ساده برای حفظ وضعیت صحیح بدن:
-
موبایل را در ارتفاع چشم نگه دارید
هنگام استفاده از تلفن همراه، سعی کنید آن را در سطح چشم خود نگه دارید تا از خم شدن گردن جلوگیری شود. این کار فشار روی گردن و شانهها را کاهش میدهد و وضعیت بدن شما طبیعیتر باقی میماند. -
استفاده از استند برای لپتاپ
اگر با لپتاپ کار میکنید، صفحه نمایش را با یک استند در ارتفاع مناسب قرار دهید. این کار کمک میکند ستون فقرات در وضعیت طبیعی باقی بماند و از قوز کردن جلوگیری میکند. -
رعایت قانون 20-20-20 برای سلامت چشم و گردن
هر ۲۰ دقیقه، به مدت ۲۰ ثانیه به یک نقطه دور نگاه کنید. این روش علاوه بر کاهش خستگی چشم، باعث استراحت گردن و کاهش فشار روی ستون فقرات میشود. -
تمرینهای کوتاه برای رفع گرفتگی و خستگی
-
گردن و شانهها را به آرامی بچرخانید یا کشش دهید.
-
هر ساعت چند دقیقه از جای خود بلند شوید و چند قدم راه بروید.
-
حرکات کششی ساده برای کمر و گردن میتواند به حفظ سلامت ستون فقرات کمک کند.
-
10- انجام کارهای سنگین بدون آمادگی بدنی
انجام فعالیتهای سنگین بدون آمادگی بدنی، به ویژه بدون گرم کردن یا تقویت عضلات، بدن را در معرض آسیبهای جدی قرار میدهد. در چنین شرایطی، خطر کشیدگی عضلات، آسیبهای مفصلی، درد کمر و حتی مشکلات جدیتر افزایش مییابد.
راهکارهای ساده برای پیشگیری:
-
گرم کردن بدن قبل از فعالیت
پیش از انجام هر کار سنگین، حداقل ۵ دقیقه حرکات سبک و کششی انجام دهید تا عضلات آماده فعالیت شوند و احتمال آسیب کاهش یابد. -
تقسیم بار به قسمتهای کوچکتر
به جای حمل بار سنگین به یکباره، آن را به چند بخش سبکتر تقسیم کنید تا فشار روی عضلات و ستون فقرات کاهش یابد. -
استفاده از کمربند حمایتی
در کارهای بسیار سنگین یا بلند کردن اشیای سنگین، استفاده از کمربند حمایتی میتواند فشار روی کمر و ستون فقرات را کاهش دهد و از آسیب جلوگیری کند.
نکته مهم:
آمادگی بدنی، تمرین منظم و رعایت اصول ایمنی، کلید پیشگیری از آسیب هنگام انجام فعالیتهای سنگین است.
11- نشستن روی زمین یا چهارزانو: چرا مضر است و چطور پیشگیری کنیم
نشستن طولانیمدت روی زمین یا در حالت چهارزانو میتواند فشار زیادی به لگن و مهرههای کمری، بهویژه مهرههای L4-L5، وارد کند و به مرور باعث درد مزمن کمر، کاهش انعطافپذیری مفاصل لگن و مشکلات ستون فقرات شود. برای پیشگیری از این آسیبها، بهترین گزینه استفاده از صندلی استاندارد با ارتفاع و پشتی مناسب است که ستون فقرات را در وضعیت طبیعی نگه میدارد. در صورتی که مجبور به نشستن روی زمین هستید، حتماً پشت خود را به یک تکیهگاه محکم تکیه دهید، زانوها را کمی خم نگه دارید و از بالش یا زیرانداز نرم برای کاهش فشار روی لگن و زانوها استفاده کنید. علاوه بر این، انجام حرکات کششی کوتاه برای کمر، لگن و زانو و تغییر وضعیت نشستن هر چند دقیقه یکبار باعث کاهش فشار روی عضلات و مفاصل میشود. با رعایت این نکات ساده میتوان سلامت ستون فقرات و لگن را حفظ کرد و از درد و مشکلات مزمن جلوگیری نمود.
12- رانندگی طولانیمدت
رانندگی طولانیمدت میتواند فشار زیادی به ستون فقرات وارد کند، زیرا نشستن ثابت در کنار لرزش خودرو، فشار روی دیسکهای کمر را چند برابر میکند و خطر درد و آسیبهای کمری را افزایش میدهد. برای کاهش این فشار، توصیه میشود هر ۴۵ تا ۶۰ دقیقه توقف کوتاه داشته باشید و چند قدم راه بروید تا عضلات و مفاصل فعال شوند. استفاده از بالش کمری برای حفظ انحنای طبیعی ستون فقرات و تنظیم فاصله صندلی به گونهای که پاها راحت روی پدال قرار گیرند، نیز از روشهای مؤثر برای کاهش فشار و جلوگیری از درد کمر در رانندگی طولانی است. رعایت این نکات ساده میتواند تجربه رانندگی را ایمنتر و کمفشارتر کند.
13- استفاده از تشک بسیار نرم یا بسیار سفت
استفاده از تشک بسیار نرم یا بسیار سفت میتواند سلامت ستون فقرات را تحت تأثیر قرار دهد. تشکهای غیر استاندارد باعث میشوند بدن در حالت ناصحیح قرار بگیرد و فشار روی نقاط مختلف مانند کمر و شانهها به طور یکنواخت تقسیم نشود، که این موضوع به مرور باعث تشدید درد و خستگی عضلات میشود. برای جلوگیری از این مشکلات، توصیه میشود از تشک نیمهسفت استاندارد استفاده کنید که بتواند ستون فقرات را در حالت طبیعی نگه دارد و فشار بدن را به شکل متعادل توزیع کند. همچنین پیش از خرید، تشک را تست کنید تا مطمئن شوید نقاط تماس بدن با تشک فشار یکنواختی دارند و هیچ ناحیهای تحت فشار بیش از حد قرار نمیگیرد. رعایت این نکات ساده به خواب راحتتر و کاهش دردهای مزمن کمک میکند.
14- حرکات ناگهانی و چرخش سریع بدن
15- حمل کیف سنگین به صورت یکطرفه؛ عامل عدم تعادل ستون فقرات
برداشتن کیف سنگین روی یک شانه باعث ایجاد عدم تقارن در ستون فقرات و وارد شدن فشار یکطرفه به مهرهها و دیسکهای کمری میشود. این وضعیت میتواند به درد مزمن، گرفتگی عضلات جانبی کمر و تشدید مشکلات دیسک منجر شود.
برای کاهش آسیب، بهتر است از کولهپشتی دو بند سبک استفاده کنید تا وزن بدن بهطور یکنواخت توزیع شود. در صورت نیاز، میتوان وسایل را در دو کیف سبکتر تقسیم کرد تا فشار یکطرفه بر ستون فقرات کاهش یابد و وضعیت کمر حفظ شود.
کمربند طبی برای دیسک کمر و رعایت نکات ضروری
دیسک کمر یکی از بخشهای حساس ستون فقرات است و مراقبت صحیح از آن اهمیت زیادی دارد. استفاده از کمربند طبی میتواند در کاهش درد، حفظ ثبات ستون فقرات و جلوگیری از تشدید آسیب دیسک موثر باشد. این کمربندها با حمایت از کمر و محدود کردن حرکات ناگهانی، فشار روی دیسکها را کاهش میدهند و به روند بهبود کمک میکنند.
با این حال، استفاده از کمربند طبی به تنهایی کافی نیست. رعایت موارد ممنوعه برای دیسک کمر ضروری است تا درمان موثر باشد و آسیبها بیشتر نشوند. از جمله این موارد میتوان به:
-
بلند کردن اجسام سنگین به شکل نادرست
-
نشستن طولانی بدون استراحت و کشش کمر
-
خم شدنهای مکرر و ناگهانی
-
انجام ورزشهای شدید یا نامناسب برای کمر
-
خم کردن سر برای مدت طولانی هنگام کار با موبایل یا لپتاپ
با ترکیب استفاده صحیح از کمربند طبی و اصلاح حرکات روزمره، میتوان فشار روی دیسکها را کاهش داد، درد را کنترل کرد و روند بهبود را تسریع نمود. همچنین مشاوره با متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپی برای تعیین نوع کمربند مناسب و برنامه حرکتی صحیح، گام مهمی در درمان دیسک کمر است.