کمردرد صبحگاهی میتواند ناشی از طیف گستردهای از عوامل باشد، از عادتهای ساده و تغییرات محیطی گرفته تا شرایط پزشکی پیچیدهتر که درک این علل، اولین گام برای مدیریت و پیشگیری از این درد آزاردهنده است. در ادامه با ما همراه باشید تا در رابطه با علت های رایج این معضل صحبت کنیم.
لیست علت های رایج کمردرد صبحگاهی
از جمله مهمترین علت هایی که در کمردردهای صبحگاهی تاثیرگذار است عبارتند از:
عوامل مرتبط با سبک زندگی و محیط خواب
بسیاری از موارد علت کمردرد بعد از خواب ریشه در الگوهای روزمره زندگی و شرایط بستر خواب دارند. این عوامل قابل تغییر بوده و با اصلاح آنها میتوان بهبود قابل توجهی در کمردرد صبحگاهی ایجاد کرد.
- پوزیشن نامناسب خواب (به شکم خوابیدن، پوزیشنهای غیرارگونومیک): خوابیدن به شکم، فشار زیادی به ستون فقرات تحتانی وارد کرده و انحنای طبیعی کمر را از بین میبرد. همچنین، برای تنفس، سر باید به یک سمت چرخانده شود که این نیز به نوبه خود میتواند به گردن و کمر فشار وارد کند. پوزیشنهای غیرارگونومیک دیگر، مانند خوابیدن در حالت جنینی بسیار فشرده یا خوابیدن با دستها بالای سر، نیز میتوانند باعث کشیدگی عضلات و رباطها شوند.
- تشک و بالش نامناسب، کهنه یا فرسوده: یک تشک نامناسب، چه بیش از حد سفت و چه بیش از حد نرم، نمیتواند به خوبی از انحنای طبیعی ستون فقرات حمایت کند. تشکهای کهنه نیز که دچار فرورفتگی یا برآمدگی شدهاند، تراز ستون فقرات را به هم میریزند. بالش نیز باید سر و گردن را در راستای ستون فقرات نگه دارد؛ بالشی که بیش از حد بلند یا کوتاه باشد، به گردن و به تبع آن به کمر فشار وارد میکند.
- عدم تحرک کافی یا نشستن طولانیمدت در طول روز: سبک زندگی کمتحرک باعث ضعف عضلات مرکزی بدن (Core Muscles) و عضلات نگهدارنده ستون فقرات میشود. این عضلات ضعیف، قادر به حمایت کافی از ستون فقرات نیستند و در نتیجه، در طول شب و پس از یک دوره عدم فعالیت، فرد دچار سفتی کمر صبحگاهی میشود. نشستن طولانیمدت با پاسچر نادرست نیز فشار زیادی به دیسکها وارد میکند.
- انجام فعالیتهای بدنی سنگین یا نادرست در روز قبل: بلند کردن اجسام سنگین به روش اشتباه، چرخش ناگهانی کمر یا انجام تمرینات ورزشی بیش از حد توان، میتواند منجر به کشیدگی عضلات، آسیب به رباطها یا حتی فتق دیسک شود که درد گودی کمر بعد از خواب را در پی خواهد داشت.
- ضعف عضلات مرکزی بدن (Core Muscles): عضلات شکم و پشت، به عنوان عضلات مرکزی، نقش اساسی در ثبات و حمایت از ستون فقرات دارند. ضعف این عضلات، بار بیشتری را بر روی دیسکها و مهرهها وارد میکند و احتمال بروز کمردرد صبحگاهی را افزایش میدهد.
- اضافه وزن و چاقی: وزن اضافی، به ویژه در ناحیه شکم، مرکز ثقل بدن را به سمت جلو میکشد و باعث افزایش انحنای گودی کمر (لوردوز) میشود. این فشار مداوم بر ستون فقرات و دیسکها، میتواند منجر به کمردرد صبحگاهی شود.
- استرس و تنشهای روانی منجر به انقباض عضلانی: استرس مزمن میتواند باعث انقباض و اسپاسم ناخواسته عضلات، به خصوص در ناحیه گردن، شانهها و کمر شود. این تنش عضلانی در طول شب حفظ شده و به درد کمر در صبح منجر میگردد.
علل خاص در زنان:
برخی شرایط فیزیولوژیکی و هورمونی مختص زنان، میتوانند در بروز علت کمردرد صبحگاهی در زنان نقش داشته باشند:
- بارداری (تغییرات هورمونی، افزایش وزن، نرم شدن رباطها): در دوران بارداری، افزایش وزن، تغییر مرکز ثقل بدن و ترشح هورمون ریلکسین که باعث نرم شدن رباطها (به ویژه در لگن) میشود، فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکند و منجر به کمردرد بارداری صبحگاهی میشود.
- سندروم پیش از قاعدگی (PMS) و دردهای لگنی: تغییرات هورمونی قبل از قاعدگی میتواند باعث احتباس مایعات و التهاب در ناحیه لگن و کمر شود که به درد صبحگاهی منجر میگردد.
- سندروم پیریفورمیس: عضله پیریفورمیس در عمق باسن قرار دارد و میتواند عصب سیاتیک را تحت فشار قرار دهد. این سندروم در زنان شایعتر است و میتواند باعث درد گودی کمر بعد از خواب شود که به پا نیز انتشار مییابد.
علل خاص در مردان:
در مردان نیز، علاوه بر عوامل عمومی، برخی موارد میتوانند به علت کمردرد صبحگاهی در مردان منجر شوند:
کمبود ویتامین D و کلسیم، که در هر دو جنس شایع است اما در مردان ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرد و میتواند بر سلامت استخوانها و دیسکها تاثیر بگذارد. همچنین، فعالیتهای فیزیکی سنگین و پرفشار در مشاغل خاص (مانند کارگران ساختمانی یا ورزشکاران) در مردان شایعتر است و میتواند به آسیبهای مزمن ستون فقرات و کمردرد صبحگاهی منجر شود.
بیماریهای زمینهای و شرایط پزشکی (نیاز به تشخیص و درمان پزشکی):
در برخی موارد، کمردرد صبحگاهی میتواند نشانهای از یک بیماری جدیتر باشد که نیازمند تشخیص و درمان تخصصی است:
- دژنرسانس (تخریب) دیسک بین مهرهای: با افزایش سن، دیسکهای بین مهرهای دچار فرسودگی و دهیدراتاسیون (کمآبی) میشوند. این فرآیند میتواند منجر به کاهش ارتفاع دیسک و دردهای مزمن شود که در صبح به دلیل عدم حرکت شبانه تشدید مییابد.
- فتق دیسک (دیسک کمر) و سیاتیک: بیرونزدگی یا پارگی دیسک میتواند به ریشههای عصبی فشار وارد کند. این فشار، به ویژه پس از جذب مایع توسط دیسک در طول شب، میتواند باعث دیسک کمر و کمردرد صبحگاهی شدید همراه با انتشار درد (سیاتیک) به پاها شود.
- آرتروز ستون فقرات (استئوآرتریت): تخریب غضروف مفاصل کوچک ستون فقرات (مفاصل فاست) که با افزایش سن رخ میدهد، منجر به آرتروز کمر و درد صبحگاهی، سفتی و محدودیت حرکت میشود.
- بیماریهای التهابی مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان: این بیماری یک نوع آرتریت التهابی است که عمدتاً ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیاک (محل اتصال ستون فقرات به لگن) را درگیر میکند. سفتی کمر صبحگاهی طولانیمدت (بیش از 30 دقیقه) که با فعالیت بهبود مییابد، از علائم شاخص آن است.
- فیبرومیالژیا: این یک سندرم درد مزمن است که با درد گسترده در عضلات، رباطها و تاندونها، نقاط حساس به لمس و خستگی مفرط مشخص میشود. افراد مبتلا به فیبرومیالژیا اغلب با کمردرد صبحگاهی و احساس خستگی و سفتی از خواب بیدار میشوند.
- اسپوندیلولیستزیس (لغزش مهرهها): در این وضعیت، یک مهره بر روی مهره پایینی خود لغزش پیدا میکند که میتواند باعث بیثباتی ستون فقرات و درد گودی کمر بعد از خواب شود.
- سندروم مفصل ساکروایلیاک: التهاب یا اختلال عملکرد در مفصل ساکروایلیاک (که ستون فقرات را به لگن متصل میکند) میتواند منجر به درد در ناحیه تحتانی کمر و باسن شود که در صبح تشدید مییابد.
- کمبود ویتامین D و کلسیم: این کمبودها میتوانند بر سلامت استخوانها و تراکم آنها تاثیر گذاشته و در طولانیمدت به دردهای اسکلتی-عضلانی، از جمله کمردرد صبحگاهی، منجر شوند.
- مشکلات کلیوی یا عفونتها: در برخی موارد نادر، عفونتهای کلیه، سنگ کلیه یا سایر مشکلات مربوط به این ارگانها میتوانند دردی را ایجاد کنند که به کمر انتشار مییابد و ممکن است در صبح بیشتر احساس شود.
همانطور که مشاهده میشود، علل کمردرد صبحگاهی بسیار متنوع هستند. شناخت این علل به شما کمک میکند تا با دقت بیشتری به علائم خود توجه کرده و در صورت نیاز، به پزشک متخصص مراجعه کنید تا درمان کمردرد صبحگاهی به صورت صحیح و به موقع آغاز شود.
